Enfeksiyon Kontrol Protokollerimiz

WHO'nun 5 anlık el hijyeni protokolü her hasta odasında uygulanır: 1) hastayla temastan önce, 2) aseptik işlemden önce, 3) vücut sıvısı temasından sonra, 4) hastayla temastan sonra, 5) hasta çevresinden ayrıldıktan sonra.

Alkol bazlı el dezenfektanı (≥%60 etanol veya izopropanol) her odanın giriş ve çıkışında montelidir. Görünür kirli el → su + sabun (en az 40-60 saniye, WHO 11-adım yıkama).

Elektronik denetim: sensör tabanlı dispenser kullanımı kayıt edilir, hekim-hemşire başına aylık compliance raporu çıkar. Hedef: ≥%90 (JCI standardı).

El takı ve aksesuar yasağı: yüzük, saat, bilezik klinik alanlarda yasak — bakteri rezervuarı oluşturur. Tırnaklar 0.5 cm altında, aşırı oje yok.

Cerrahi el yıkama: standart 5 dakikalık fırçalama (chlorhexidine 4% veya povidon-iodin 7.5%) veya 1.5-2 dakikalık alkol-bazlı surgical rub. Cerrah ve OR personeli her vakadan önce.

Eğitim: 6 ayda bir tüm klinik personeline el hijyeni tazeleme eğitimi (1 saat) + yıllık fluoresan UV-light denetimi.

Spaulding sınıflaması uygulanır: kritik (cerrahi aletler, biyopsi forsepsleri) → sterilizasyon zorunludur. Yarı-kritik (endoskoplar) → yüksek seviye dezenfeksiyon. Kritik olmayan (steteskop) → düşük seviye dezenfeksiyon.

Buhar otoklavlama (134°C, 4 dakika veya 121°C, 30 dakika) çoğu aletin standardıdır. Her vakadan önce biyolojik indikatör (Geobacillus stearothermophilus) ve kimyasal indikatör testi.

Hassas aletler (endoskopik kameralar, çapı dar lumenli aletler) için ETO (etilen oksit) veya plazma sterilizasyonu — düşük sıcaklık alternatifleri.

Esnek endoskoplar otomatik yıkayıcı-dezenfektörlerle (AER) işlenir: peracetic acid veya orto-phthalaldehyde yüksek seviye dezenfektan. ASGE kılavuzlarına uyum. Her endoskop için izlenebilirlik kaydı tutulur.

Sterilize edilmiş aletler izlenebilir paketleme ile saklanır — barcode etiketli, expiration date 6 ay (kapalı kontainer) veya 30 gün (peel-pouch). Hangi hastada hangi alet kullanıldı, hangi sterilizasyon parti dolaşıma girdi izlenir.

Tek kullanımlık alternatifler: lümen iç-yıkaması zor olan endoskopik aksesuarlar (biopsy forceps, balloon catheters) tercih edildiğinde tek kullanımlık kullanılır.

CSSD (Central Sterilization & Supply Department): ayrı bir alanda sterilizasyon yapılır — kirli alan + temiz alan ayrımı, tek yönlü iş akışı (kirli → temiz → steril, geri dönüş yok).

HEPA filtrasyon: tüm OR salonları HEPA filtreli (≥%99.97 0.3 μm partikül filtresi) pozitif basınçlı havalandırma sistemine bağlıdır. Komşu koridorlardan içe doğru hava akışı engellenir.

Hava değişimi: saatte minimum 20 değişim (ISO standardı, ASHRAE 170 önerisi). Hava sıcaklığı 20-22°C, nem %30-60.

Laminar air flow (LAF): kritik vakalar için (örn. büyük baş-boyun rekonstrüksiyonu) ek olarak laminar hava akışlı tavan paneli — operatif alan üzerinde temiz hava kürtini.

Aerosol-üreten prosedürler: lazer cerrahisi, tonsilektomi, ses teli cerrahisi vb. — N95 maske + yüz siperliği + smoke evacuator (cerrahi duman emici) zorunlu. COVID sonrası protokol genişletildi.

Hava kalitesi izleme: çeyrek dönemde bir partikül sayımı (0.5 ve 5 μm), aylık mikrobiyolojik kültür (settle plate ve aktif air sampling). Sonuçlar Hospital Infection Committee'ye raporlanır.

Trafik kontrolü: OR'a girip çıkan personel sayısı her vaka için kayıt edilir. Sayı arttıkça hava içeriği bakteri yükü artar — gereksiz trafik minimize edilir.

Cerrahi maske kullanımı: tüm OR personeli (cerrah, anestezi, hemşire, teknisyen) maske takar. Hasta uyandırılana kadar maske çıkartılmaz.

Cerrahi alan enfeksiyonu (SSI) önleme için preop antibiyotik profilaksisi standartlaştırıldı. SHEA/IDSA kılavuzları takip edilir.

Temiz vakalar (tiroidektomi, mastoidektomi, septoplasti): cefazolin 2g IV 30-60 dk önce, BMI≥30 → 3g. Penisilin alerjisi: vancomycin veya clindamycin.

Temiz-kontamine vakalar (boyun diseksiyonu + oral kavite girişi, total laringektomi, parotidektomi): cefazolin + metronidazole VEYA ampicillin-sulbactam 3g, BMI≥30 → 4.5g. Uzun vakalarda her 4 saat re-dozaj.

Kontamine vakalar (örn. akut sinüzit cerrahisi, drenajlı abse): ampicillin-sulbactam veya clindamycin + ciprofloxacin. Tedavi süresi vakaya göre 5-7 gün.

Stewardship: profilaksi süresi 24 saatten kısa tutulur (NCCN/SHEA önerisi). Gereksiz uzatma → antibiyotik direnci ve C. difficile riski. Cerrah ve infeksiyon hastalıkları konsültasyonu birlikte karar verir.

Cerrah-spesifik SSI oranı: National Healthcare Safety Network (NHSN) kriterleriyle takip edilir. Üç ayda bir cerrah-bazlı SSI raporu çıkar, ulusal ortalamayla karşılaştırılır.

Hasta riski yüksekse: diyabet, sigara, BMI≥35, immün baskılayıcı, kronik renal yetmezlik — bireysel profilaksi planlanır, postop antibiyotik tedavisi 48-72 saate uzatılabilir.

CDC/NHSN tanımları kullanılır: superficial SSI (cilt + subkütan), deep SSI (fasia + kas), organ/space SSI (kemik, boşluk). Bildirim 30 gün (implant yoksa) veya 90 gün (kemik implantı veya prostez varsa) içinde.

Klinik bildirim kanalları: post-discharge takip telefonu (postop 30. gün), poliklinik kontrol muayenesi, hastanın gelen başvurusu, anti-bakteriyel reçete edilmesi → kayıt sistemine girer.

SSI oranımız (anonim agrega data, vakaya göre): septoplasti %0.3-0.5, tiroidektomi %0.5-1, mastoidektomi %1-2, boyun diseksiyonu %2-5, total laringektomi %5-15. Tüm oranlar uluslararası akademik literatür aralığındadır.

Şeffaflık: yıllık SSI raporu hastane Infection Committee tarafından yayınlanır. Cerrah-bazlı oranlar anonim olarak Sağlık Bakanlığı SAS (Sağlık Hizmetleri Akreditasyon Sistemi)'ne raporlanır.

Outbreak protokolü: bir cerrah veya bir prosedür için SSI oranı baseline'dan ≥2x sapsa, vakalar Infection Committee tarafından sebep analizine alınır. Aletler, OR personeli, hasta yatağı, antibiyotik temini incelenir.

Hasta hakkına bildirim: SSI oluşursa hasta bilgilendirilir, yeniden tedavi maliyeti karşılanır (bizden kaynaklı tespit edilirse, ilk 30 gün içinde). Uluslararası hasta için seyahat ek maliyeti ayrı değerlendirilir.

Risk taraması: yurtdışından gelen, son 12 ay içinde hastanede yatmış veya antibiyotik kullanmış hastalar yatış öncesi nazal MRSA taraması (PCR veya kültür) ve perirectal VRE taraması yapılır.

MRSA pozitif → temas izolasyonu odası, intranazal mupirocin 2% 5 gün + chlorhexidine 4% banyo 5 gün + cerrahi profilakside vancomycin tercihi.

ESBL/karbapenem-dirençli Enterobacteriaceae (CRE) taraması: rektal sürüntü kültürü. Pozitif → koruyucu izolasyon, ek antibiyotik (meropenem, polymyxin-B) hazır tutma.

C. difficile: 3 günden uzun antibiyotik kullanan hastalarda her ishal nöbeti C. diff testi (PCR + toxin assay). Pozitif → izolasyon + oral vancomycin veya fidaxomicin.

Antibiyotik stewardship programı: hastane Infectious Diseases bölümü tüm uzun-süreli antibiyotik kullanımını gözden geçirir. 48-72 saatte de-escalation veya kesme kararı.

Hemşire-hekim eğitimi: 6 ayda bir MDRO ve precaution paketi (contact, droplet, airborne) tazeleme eğitimi.

Aile/refakatçi eğitimi: izolasyon odasına girip çıkış protokolü görsel poster ile anlatılır. Çocuk ziyareti MDRO durumunda kısıtlanır.

Yatış öncesi tarama: ülkenizdeki son 12 ay hastane yatışı, antibiyotik kullanımı, MRSA/CRE öyküsü tele-tip ön görüşmede sorgulanır. Pozitif öykü → İstanbul'a varış sonrası 24 saat ek tarama.

COVID-19/respiratuvar virüsler: ülke epidemiyolojisine göre değerlendirme. Aktif semptom varsa cerrahi ertelenir. Asemptomatik hasta için PCR testi vakaya özel (yüksek riskli ülkeden gelen, ASA III+).

TB taraması: aktif veya geçmiş TB öyküsü olan hastalar için göğüs CT + IGRA testi. Aktif TB varsa cerrahi 3 ay ertelenir.

Vakaya özel maliyet: SSI olursa hastanın tekrar İstanbul'a seyahat masrafı ek olarak değerlendirilir. Sigorta poliçesi reimbursement sağlıyorsa fatura uygun formatta verilir.

Dil bariyeri ve eğitim: izolasyon önlemleri görsel poster + hastanın dilinde broşür ile anlatılır. Tercüman 8 dilde hazır (TR/EN/DE/AR/RU/FR/IT/ES).

Refakatçi protokolü: aile üyesi MDRO taşıyıcı olabilir → ilk gün ortak yaşam alanlarında izolasyon kuralları aktif. WhatsApp grubu üzerinden günlük durum bildirimi.

Acil müdahale: postop tahliyenizden sonra ev şehrinizde enfeksiyon belirtisi gelirse: 24/7 WhatsApp koordinatör hattı + en yakın referans hastane ile koordinasyon + (gerekirse) İstanbul'a re-admission için seyahat lojistiği.