Anestezi bilgilendirme — JCI standardı süreç

ASA (American Society of Anesthesiologists) sınıflaması anestezi riskini öngörmek için kullanılan standart sistemdir. 6 sınıftan oluşur (ASA I-VI):

ASA I: sağlıklı hasta, sigara yok, kronik hastalık yok. Risk minimum. Çoğu rinoplasti hastası bu sınıftadır.

ASA II: hafif sistemik hastalık (kontrollü hipertansiyon, hafif obezite BMI 30-35, sigara, kontrollü diabetes mellitus). Anestezi tipik olarak güvenli, küçük ek önlemler.

ASA III: ciddi sistemik hastalık (kötü kontrollü diyabet, KOAH, kalp yetmezliği, BMI 40+). Anestezi planı kişiselleştirilir, daha sık monitorizasyon.

ASA IV-V: hayati tehlike taşıyan durumlar — elektif rinoplasti gibi prosedürler ertelenir. Hasta önce stabilize edilir.

Tele-tip ön görüşmede ASA skorunuz değerlendirilir; ASA III+ ise ek pre-op tetkikler (kardiyak konsültasyon, ekokardiyografi) istenebilir.

TIVA (Total Intravenous Anesthesia): propofol + remifentanil sürekli infüzyon. Avantajları: hızlı uyanma, daha az postop bulantı/kusma (PONV), daha iyi kontrol. Rinoplasti için tercih edilir.

İnhalasyon anestezisi: sevoflurane + nitrik oksit. Avantajları: maliyet düşük, hızlı indüksiyon. Dezavantajı: PONV %30-40 daha sık.

Kombine: bazı durumlarda TIVA + inhalasyon kombinasyonu — uzun operasyonlar veya ASA III hastalar için.

Sedasyon + lokal anestezi: bazı küçük septoplasti, otoplasti veya larenks mikrocerrahi için yeterli olabilir. Hasta uyanık veya hafif sedat. Daha az risk, daha kısa hospitalizasyon.

Hangi anestezi sizin için: anestezi uzmanı tele-tipte size sorularla karar verir — geçmiş anestezi deneyimleri, ilaç alerjileri, aile öyküsü, prosedür süresi tüm faktörler değerlendirilir.

JCI standardında 5 ana parametre sürekli izlenir: SpO2 (oksijen satürasyonu), EKG (kalp ritmi), kan basıncı, ETCO2 (ekspire karbondioksit), vücut ısısı.

BIS monitörizasyonu (Bispectral Index 0-100 skor): anestezi derinliğini sayısal olarak gösterir. Hedef: 40-60 (yeterli derinlik). Çok düşük = aşırı, çok yüksek = uyanma riski.

TOF (Train-of-Four): kas gevşeticilerin etkisini ölçer. Tam blok / kısmi blok / dönüş. Cerrahi sırasında doğru gevşeme + ameliyat sonu güvenli geri çevirme için kritik.

Kapnografi (ETCO2): solunumun yeterli olduğunu, hava yolunun açık olduğunu, dolaşımın çalıştığını gösterir. Anestezi güvenliğinin kalp atımı kadar önemli sinyali.

Sıcaklık monitorizasyonu: hipotermi (35°C altı) yara iyileşmesini yavaşlatır, hiperterm malign hiperterm sinyali olabilir. Aktif ısıtma (Bair Hugger) standart.

PONV oranı: tüm anesteziler için ortalama %20-30. Rinoplasti gibi nazal cerrahide kan yutulması nedeniyle %35-50'ye çıkabilir (önlem alınmazsa).

Risk faktörleri: kadın cinsiyet, sigara içmeyen, geçmişte PONV/seyahat hastalığı öyküsü, opioid kullanımı, uzun operasyon süresi.

Apfel skoru: 4 risk faktörü (0-4 puan) — yüksek skor = yüksek PONV riski → çoklu profilaksi.

Profilaksi: deksametazon (8 mg IV indüksiyonda) + ondansetron (4 mg IV cerrahi sonu) + droperidol veya skopolamin transdermal yama (yüksek risk).

TIVA (propofol) inhalasyona kıyasla PONV'yi %30-40 azaltır.

Postop hidrasyon, erken oral alım (sıvı önce), baş elevasyonu, kafein içeren içecekler PONV azaltıcı yardımcılar.

Malign hipertermi (MH): inhalasyon anestezikleri veya süksinilkolin tarafından tetiklenen, genetik geçişli, hayatı tehdit eden bir reaksiyon. Görülme oranı 1/15.000-1/100.000.

Anamnez sorgusu: ailede anestezi sırasında ölüm, açıklanamayan yüksek ateş, kas sertliği, kahverengi idrar hikayesi.

Pozitif aile öyküsü veya şüpheliyse: ya TIVA (sadece propofol — sevoflurane yok) ya da yerel anestezi tercih edilir.

Klinik MH protokolü: dantrolen sodyum stoku ameliyathanede hazır (intraoperatif kullanım için). JCI standardı klinikte zorunludur.

Bilinen MH öyküsü: tüm aile bireylerine kafein-halotan kontraktür testi (Avrupa'da bazı merkezlerde mevcut) önerilir.

8 saat öncesinden: NPO (mide boş). Su dahil hiçbir şey yenip içilmez. Sigara/vape kesin.

2 saat öncesinden: berrak su (300 mL) serbest. Bağırsak hazırlığı yok.

0 saat (hastane girişi): kayıt, anestezi konsültasyonu (son sorular + onay), İV damar yolu (genelde el sırtı), pre-medikasyon (anksiyolitik gerekirse).

+15 dk: ameliyathaneye nakil. Monitör bağlanır (EKG, SpO2, NIBP, BIS). Pre-oksijenasyon (5 dk %100 O2).

+30 dk: indüksiyon — IV propofol/fentanil. 30 saniyede uykuda. Hava yolu güvenliği (LMA veya endotrakeal tüp).

+30 dk - ameliyat süresi: bakım anestezisi (TIVA infüzyonu veya sevoflurane). Cerrahi devam eder; anestezist parametreleri sürekli izler.

Ameliyat sonu: ilaç kesilir, hasta uyanır (15-30 dk). Recovery odasına nakil. 1-2 saat gözlem (SpO2 normal, ağrı kontrolü, bulantı kontrolü) → oda transferi.