Baş-Boyun Onkolojisi
Boyun Kitlesi
Boyundaki her kitleye sistematik yaklaşım: lokalizasyon, alarm bulguları, FNA ve multidisipliner karar.
Boynumda kitle buldum — ne yapmalıyım ve ne zaman doktora gitmeliyim?
Boyun kitlesinin nedeni hafif bir lenf düğümü enflamasyonundan ciddi bir malignitaya kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. 3 haftadan uzun süren, büyüyen, sert veya fikse kitle; ses kısıklığı, yutma güçlüğü, kilo kaybı ya da hemoptizi ile birlikte ise hemen KBB uzmanına başvurun. 40 yaş üzeri yetişkinlerde lateral boyun kitlelerinin %80'i maligndir (kural: 80'ler). Akut boyun enfeksiyonu gibi kısa süreli bir neden yoksa iki haftadan uzun süren her boyun kitlesi değerlendirilmelidir.
Boyun kitlesi sınıflandırması — iyi huylu ve kötü huylu
Boyun kitleleri iki ana kategoriye ayrılır: iyi huylu (benign) ve kötü huylu (malign). İyi huylu kitleler arasında reaktif lenfadenopati (üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası), branşiyal yarık kisti (lateral boyunda doğumsal kist), tiroglossal duktus kisti (orta hatta), lipom, dermoid kist ve lenfanjiom sayılabilir.
Malign kitleler ise üç gruptur: metastatik skuamöz hücreli karsinom (ağız, boğaz, larinks veya nazofarinksten), lenfoma (Hodgkin ve non-Hodgkin) ve primer tiroid kanseri. Nadiren, meme, akciğer veya gastrointestinal sistemden uzak metastaz da boyunda kitle olarak karşımıza çıkabilir.
Lokalizasyon tanıya yönlendirir: orta hat kitleleri tiroglossal veya tiroid kökenlidir; ön üçgen (anterior servikal) kitleleri sıklıkla lenfatik ya da branşiyal; arka üçgen (posterior servikal) kitleleri ise lenfoma veya metastaz açısından daha şüphelidir.
80'ler kuralı ve alarm işaretleri
Klinik pratikte yaygın kullanılan "80'ler kuralı": 40 yaş üzeri erişkinlerde lateral boyun kitlelerinin %80'i maligndir; bunların %80'i metastatik karsinomadır; metastatik kanserlerin ise %80'i baş-boyun bölgesindeki bir primer tümörden kaynaklanır. Bu kural, sistematik araştırmanın neden zorunlu olduğunu özetler.
Alarm işaretleri: 3 haftadan uzun süren kitle, progresif büyüme, sertlik veya çevre dokulara yapışma, ağrısız olması (ağrılı kitleler sıklıkla enfeksiyöz/inflamatuar), ses kısıklığı (rekürren larengeal sinir basısı), disfaji (özefagus veya hipofarinks tutulumu), hemoptizi (akciğer metastazı veya primer tümör), açıklanamayan kilo kaybı ve gece terlemesi.
Çocuklarda kural tersine döner: 40 yaş altındaki bireylerde (özellikle çocuklarda) boyun kitlelerinin büyük çoğunluğu reaktif lenfadenopatilerdir. Ancak >2 cm boyutunda, 3 haftadan uzun süren veya büyüyen çocukluk çağı kitleleri de biyopsi gerektirebilir.
Tanı süreci — FNA, ultrason ve BT
İnce iğne aspirasyon sitolojisi (İİAS/FNA): boyun kitlesinde ilk seçilecek biyopsi yöntemidir. Ultrason eşliğinde yapılan FNA doğruluk oranını artırır. Minimal invazif olan bu teknik, açık biyopsiye kıyasla tümör ekimi riskini taşımaz; ancak sitolojik yetersizlik veya lenfoma şüphesi durumunda eksizyonel biyopsi gerekebilir.
Boyun ultrasonografisi: kitlenin boyutunu, kistik ya da solid yapısını, vaskülaritesini ve çevre dokulara ilişkisini gösterir. Şüpheli lenf nodlarında (yuvarlak şekil, hilum kaybı, nekroz, periferal vaskülarizasyon) malignitenin erken habercisidir.
Kontrastlı boyun BT ve PET-BT: bölgesel yayılımı, vasküler invazyonu ve uzak metastazı değerlendirir. Primeri bilinmeyen metastatik kanserlerde (unknown primary) PET-BT, %60-70 oranında primer odağı ortaya çıkarabilir. MR, özellikle yumuşak doku invazyonunu ve kafa tabanı tutulumunu netleştirmek için kullanılır.
Tanıya göre tedavi seçenekleri
Reaktif lenfadenopati ve enfeksiyon: primer enfeksiyon tedavisi (antibiyotik, antiviral). İki haftadan uzun sürerse veya büyümeye devam ederse ileri tetkik şarttır. Periodontal enfeksiyon veya tonsillit gibi gizli bir kaynak olup olmadığı araştırılır.
Konjenital kistler (branşiyal yarık, tiroglossal duktus): standart tedavi cerrahi eksizyondur. Tiroglossal kistlerde Sistrunk prosedürü uygulanır (hyoid kemiğin orta segmentini içerir). Enfekte kistlerde önce drenaj, sonra 6-8 hafta sonra planlı cerrahi yapılır.
Metastatik skuamöz hücreli karsinom ve lenfoma: birincil odak belirlendikten sonra multidisipliner tümör konseyinde karar verilir. Boyun diseksiyonu, radyoterapi ve kemoterapi kombinasyonu vakaya özel planlanır. Primeri bilinmeyen boyun metastazında deneyimli merkez değerlendirmesi kritiktir — Prof. Dr. Özdoğan bu hastalara özellikle sistematik FNA, pan-endoskopi ve PET-BT ile kapsamlı protokol uygular.
Sıkça Sorulan Sorular
- İki haftadan uzun süren, büyüyen veya sert olan her boyun kitlesinde mutlaka KBB uzmanına başvurun. Ek belirtiler (ses kısıklığı, yutma güçlüğü, kilo kaybı) varsa acilen değerlendirme gerekir.
- Lokal anestezi ile yapıldığında ağrı minimumdur. İşlem 5-10 dakika sürer; çoğu hasta basit bir kan alımına benzer şekilde tarif eder. Ultrason eşliğinde yapılması hem ağrıyı hem de komplikasyon riskini azaltır.
- Ultrason önemli ipuçları verir (yuvarlak şekil, hilum kaybı, nekroz) fakat kesin tanı için FNA veya biyopsi gerekir. Ultrason tek başına yeterli bir tanı yöntemi değildir; klinik değerlendirme ve patolojik doğrulama şarttır.
- Sistrunk prosedürü (hyoid kemiğin orta segmentiyle birlikte eksizyonu) ile nüks oranı %3-5'e düşer. Basit drenaj veya hioid rezeksiyonu yapılmadan yapılan eksizyonlarda nüks riski %50'ye yaklaşabilir.
- Prof. Dr. Özdoğan'ın kliniğinde uluslararası hastalar için şu sıra izlenir: ön değerlendirme (tıbbi kayıtlar ve görüntüleme incelemesi) → İstanbul'da muayene ve FNA → tanıya göre ameliyat planı → cerrahiyi takip eden kontroller. Ameliyat genellikle 1-2 gün hastanede yatışla tamamlanır.
Kaynaklar
- AAO-HNSPynnonen MA et al. Clinical Practice Guideline: Evaluation of the Neck Mass in Adults. Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;157(2_suppl):S1-S30.
- PubMedMehanna H et al. Head and neck cancer — Part 1: Epidemiology, presentation, and prevention. BMJ. 2010;341:c4684.
- NCCNNCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Head and Neck Cancers — Occult Primary
Konsültasyon talep edin
Sorularınız için WhatsApp'tan bize ulaşın veya iletişim formunu doldurun.