KBB Acil Durumları: Ne Zaman Acile Gitmeli?

KBB acillerinin en tehlikelisi solunum yolunun (üst hava yolu) tıkanmasıdır. Birkaç dakika içinde ölümle sonuçlanabilir; bu nedenle bekleme yapılmaz — derhal 112 aranır veya hızlıca acile gidilir.

Belirtileri: 1) Stridor (özellikle nefes alırken ortaya çıkan tıkayıcı bir ses — guttural, sıkıntılı), 2) Nefes alma zorluğu — göğüs çekilmesi, ağız açık çabalı nefes, 3) Yutkunma zorluğu, salya akıtması (özellikle çocukta), 4) Konuşmada bozulma — "patates ağzında" konuşma, 5) Çevreye fark eden anksiyete, taşikardi, terleme, 6) Mavi dudak veya parmak ucu (siyanoz — geç bulgu).

Yaygın nedenler: epiglottit (epiglottin enfeksiyona bağlı şiddetli şişmesi — Haemophilus influenzae tip B aşısı sayesinde azaldı ama hâlâ görülür), anafilaksi (alerjik şok — larenks ödemi), yabancı cisim aspirasyonu (özellikle 1-3 yaş çocuk), peritonsiler apse (bademcik etrafı apse, larenks itilebilir), kostik madde içme (yanlışlıkla alkali veya asit içme), larenks tümörünün akut tıkanıklığı.

Ne yapmamalı: ağıza parmak sokup yabancı cismi çıkarmaya çalışmak (daha derine itebilirsiniz), su veya yiyecek vermek (aspirasyon riski). Yapılması gereken: kişiyi otururken ve sakinleştirip ambulans çağırmak. Çocukta nefes durmuşsa Heimlich manevrası (1 yaş üstü) veya bebek geri sırt vurma (1 yaş altı). Konunun klinik çerçevesini genel KBB hizmetlerimiz bölümümüzde detaylandırıyoruz.

Burun kanaması erişkinlerin yaşamı boyunca %60'ı en az bir kez yaşar. Çoğu olay hafif, kendi kendine veya basit basınç uygulamasıyla durur. Ancak bazıları acil müdahale gerektirir.

Acil değil (evde yönetilebilir): hafif sızıntı, 5-10 dakika basıncın ardından duran kanama, kuru havadan veya küçük burun çukurlama travmasından sonra. Tedavi: oturun, başı hafif öne eğin (geriye değil — kanın yutulmaması için), burun ucunu (kıkırdaklı kısmı) parmaklarla 10-15 dakika sıkıca kapatın, soğuk uygulama (alın ve burna ıslak soğuk bez). Bu yöntem %95 vakada işe yarar.

Acil (acile gitmek gerek): 1) 40 dakika basınca rağmen durmayan kanama, 2) Şiddetli kanama — ağızdan ve burundan birlikte akan, kişide solgunluk veya baygınlık hissi, 3) Kan inceltici ilaç kullanan hasta (Coumadin, Plavix, Eliquis vs.) — pıhtılaşma bozuk, durması zor, 4) Tekrarlayan kanamalar (haftada 2-3 kez) — bir patolojinin işareti olabilir (polip, septum perforasyonu, kan basıncı kontrolsüz, tümör), 5) Travma sonrası — yüze yumruk, trafik kazası — burun kemiği kırığı olabilir.

Acilde yapılanlar: nazal endoskopi ile kanayan yer tespit edilir. Tedavi: lokal vazokonstriktör (oksimetazolin), gümüş nitrat ile kimyasal koterizasyon, elektrokoter, balon tampon (Merocel veya rapid rhino), şiddetli vakalarda anjio-embolizasyon. Hastane yatışı genellikle gerekmez.

Ani sensorinöral işitme kaybı (SSHL — Sudden Sensorineural Hearing Loss), 24 saat içinde gelişen ve bir veya iki taraflı duyma kaybıyla karakterize bir KBB acilidir. "Bir sabah uyandım, sağ kulağımı işitmiyorum" tipik anlatımı. %95 vakada tek taraflıdır.

Belirtileri: ani başlangıçlı işitme kaybı, eşlik eden kulak çınlaması (tinnitus), kulakta dolgunluk hissi, bazı vakalarda dönme (vertigo). Şiddet hafif (sadece bazı sesler kayıp) ile total (hiçbir ses duyulmuyor) arasında değişir.

Sebep çoğunlukla bilinmez (idiopatik). Olası mekanizmalar: viral enfeksiyon (kohlea içi viral inflamasyon), iç kulak damar sorunları, otoimmün, akustik travma, ototoksik ilaç. Nadiren akustik nörinom (iç kulak siniri tümörü) — bu nedenle MR ile incelenir.

Niye acil: erken steroid tedavisi geri dönüşümü etkiler. Olay başlangıcından ilk 72 saatte (3 gün içinde) tedavi başlanırsa %50-70 vakada kısmi veya tam düzelme. 1 hafta sonra başlanırsa %20-30, 2 hafta sonra %10'un altı. Bu, "akşam beklerim, yarın gitsem olur" yaklaşımının kaybedilen işitmeye eşdeğer olduğunu gösterir.

Tedavi: sistemik kortikosteroid (oral prednison veya methylprednisolon), 7-14 gün; bazen intratimpanik steroid (orta kulağa direkt enjeksiyon) eklenir. Eşlik eden vertigo varsa antihistaminik veya vestibüler sedatif. MR ile akustik nörinom ekarte edilir (eğer 6 hafta sonra düzelmediyse).

Çocuklarda KBB acilinin en sık nedeni yabancı cisim. Kulağa, buruna veya boğaza yerleştirilen küçük objeler. Yetişkinlerde nadirdir; çocuklarda 2-5 yaş arası pik yapar (oyuncak parçası, fasulye, boncuk, küçük pil, sticker parçaları, kalem ucu).

Acil değil (24 saat içinde KBB poliklinik): yumuşak, atravmatik yabancı cisim, çocukta acı veya kanama yok. Eve ne yaparsınız: hiçbir şey. Parmak veya cımbızla çıkarmaya çalışmak çoğu zaman cismi daha derine iter, kulak zarına zarar verebilir. Kulağı sallamayın, sıvı dökmeyin (eğer pil ise daha çok zarar verirsiniz).

ACİL (hemen acile): 1) Düğme pili — saat pili, kulaklık pili gibi. Pil burun veya kulak içinde 4 saatten uzun kalırsa kimyasal koter etkisi yapar; ciltte derin yanık, septumda perforasyon, hatta ölümcül ilerleme. Pil olduğundan şüphe varsa BEKLEMEYIN. 2) Magnet — özellikle iki magnet hem buruna hem dışarıdan yerleştirilirse mukoza arasına basınç uygulanır, hücre ölümü ve perforasyon olabilir. 3) Kanama veya şiddetli ağrı eşliğinde yabancı cisim. 4) Solunum yolu yabancı cisim — kişi boğuluyor, öksürüyor, nefes alamıyor.

Acilde çıkarma: KBB uzmanı endoskopik olarak görüntüler ve mikroskop altında özel aletlerle çıkarır. Lokal anestezi yetişkinlerde, çocuklarda bazen kısa süreli sedasyon (özellikle iki+ deneme başarısızsa). Prosedürün adım adım anlatımı için KBB SSS sayfası faydalı bir başlangıçtır.

Boyunda hızla büyüyen şişlik (saatler-günler içinde) çoğunlukla bir enfeksiyon kaynaklıdır — derin boyun apsesi, peritonsiler apse (badem etrafı), submandibüler apse (çene altı), parotis bezi enfeksiyonu, Ludwig anjini (dilaltı boşlukta enfeksiyon — hava yolu acili).

Belirtileri: şişlik + ısı + kırmızılık + ağrı + ateş. Eğer şişlik nefes almayı veya yutkunmayı zorlaştırıyorsa acil bir durum — solunum yolu sıkışabilir. Ses değişikliği ("patates ağzında" ses) tehlikeli bir bulgudur, hava yolunun sıkışmaya yaklaştığını gösterir.

Acilde değerlendirme: ateş, vital bulgular, CRP, kan sayımı; boyun BT (yumuşak doku düzleminde apse var mı, hava yolu basıncı ne durumda). Tedavi: IV antibiyotik (geniş spektrum: amoksisilin-klavulanat, klindamisin, sefepim), apse drenajı (cerrahi olarak veya BT eşliğinde iğneyle), hava yolu monitörizasyonu. Bazı vakalarda yoğun bakım yatışı gerekir.

Peritonsiler apse — özel ve sık görülen bir form. Bademciklerden birinin etrafındaki dokuda apse oluşur. Belirti: tek taraflı şiddetli boğaz ağrısı, "patates ağzında" konuşma, ağız açma zorluğu (trismus), salya akma. Tedavi: iğne ile drenaj veya kesi drenaj + IV antibiyotik. Tonsillit öyküsü olan, antibiyotik almasına rağmen 3-4 gün geçmeyen şiddetli bağrı ağrıları peritonsiler apse açısından değerlendirilmeli.

Yüz veya kafa travması sonrası bazı KBB problemleri acil değerlendirme gerektirir. En sık görülen: burun kemiği kırığı, septal hematom, tympanic membrane (kulak zarı) perforasyonu, BOS (beyin-omurilik sıvısı) sızıntısı, lazer travmaları.

Burun kemiği kırığı: yüze yumruk, top çarpması, kaza. Belirtiler: deformite, ağrı, şişlik, burun kanaması, asimetri. İlk 24 saat ödem nedeniyle deformite belirgin olmayabilir; 5-7 gün sonra şişlik geçtiğinde gerçek durum görülür. Düzeltme (kapalı redüksiyon) ilk 7-10 gün içinde yapılmalı — kemikler bu süre içinde tam yapışmaz. 2 hafta sonra zor (cerrahi gerekir).

Septal hematom: septumda kıkırdak ile mukoza arasında kan toplanması. Travmadan sonra burun içinden bakıldığında her iki tarafta şişlik (sanki burun tıkalıymış gibi). Önemli: 24 saat içinde drenaj yapılmazsa kıkırdak ölür ve "saddle nose" (eyer burun) deformitesi gelişir. ACİL drenaj gerekir.

BOS sızıntısı: ciddi kafa travması sonrası berrak su gibi sıvının buruna veya kulağa akması. Bu, kafa içindeki sıvının dışarı sızdığını gösterir — menenjit riski. Acil nöroşirürji ve KBB konsültasyonu, kapsamlı tetkik (görüntüleme, BOS testi). Tedavi bekleme + cerrahi onarım (sızıntı kapanmazsa).

Lazer/akustik travma: havai fişek, silah ateşi, patlayıcı yakınında bulunma — kulak zarı patlayabilir. Belirti: ani işitme kaybı, kulak çınlaması, ağrı, kanama. Çoğu zarar perforasyonu 2-3 ayda kendiliğinden iyileşir; iyileşmezse cerrahi onarım (timpanoplasti). Akut dönemde KBB değerlendirmesi şart. Ek bilgi: İstanbul KBB hizmetlerimiz.